เมื่อขาบู๊ฯ...... | ภาค 1 | ภาค 2 | ภาค 3 | ภาค 4 | ภาค 5 | - กลับหน้าหลัก (Home) - |

 

การลงพื้นที่เก็บข้อมูล ก็เริ่มจากทีมกลางจัดการจัดเตรียมสิ่งของที่จะใช้ให้แต่ละกลุ่ม ให้กลุ่มนำไปใช้ในกิจกรรม ทั้งของที่ระลึกแจกผู้ให้ข้อมูล เสบียงต่างๆ อุปกรณ์สนับสนุนในการเก็บข้อมูล แต่ละกลุ่มก็จะจัดอุปกรณ์ให้สมาชิกที่ไปสัมภาษณ์ และสนทนากลุ่ม เมื่อถึงเวลา รถตู้ก็จะนำไปส่งตามจุดต่างๆที่นัดหมายกันไว้แล้ว และเมื่อเสร็จกิจกรรมในแต่ละช่วง รถตู้ก็จะคอยรับมาส่งยังอีกจุดหนึ่ง หรือกลับมารวมกันที่โรงพยาบาลควนโดน ซึ่งใช้เป็นจุดบริการกลางก่อนที่จะส่งกลับไปโรงแรมที่พัก การดำเนินการแบบนี้ทำให้แต่ละกลุ่มมีการบริหารเวลาได้เป็นอย่างดียิ่ง ลดความสับสนและหลงทางเพราะรถที่คอยรับส่ง รู้จักเส้นทางและจุดนัดหมายเป็นอย่างดี (คนขับรถ เป็นคนพื้นที่ ทั้ง 3 คัน) สิ่งที่ได้มาโดยไม่ได้คาดคิดคือ “ สัมพันธภาพที่ดียิ่ง” ในกลุ่มเล็กๆของเรา คือเรามีการห่วงหาอาทรกันมากขึ้น เทคแคร์และแลกเปลี่ยนกันในระหว่างที่อยู่บนรถตู้ ห่วงเพื่อนว่าต้องการกำลังสนับสนุนมั้ย

 

                ในแต่ละวัน เมื่อตามเก็บสมาชิกตามจุดต่างๆมารวมกันไว้ที่จุดนัดพบ (รพ.) แล้ว เมื่อพักผ่อนหายเหนื่อยกันแล้ว ก็เริ่ม “ ถอด” กันทันที (ถอดเทปคร้าบ) ต่างคนต่างก็หามุมสงบในการทำงาน โรงพยาบาลควนโดน มีพื้นที่เงียบสงบอยู่หลายๆจุด ก็แยกย้ายกันไปตามมุมต่างๆ ทำการถอดกันอย่างขะมักเขม้น

 

                เย็นแล้ว .... หลังจากที่รถตู้ไป “ เก็บ” ชุดสุดท้ายที่ออกเก็บข้อมูล ก็จะแวะมารับสมาชิกที่เหลือที่โรงพยาบาล นำไปส่งยังโรงแรมที่พักในเมือง ( ห่างกัน 20 กม.) พอถึงโรงแรมที่พักก็จะรีบไปทานข้าว อาบน้ำทำตัวให้สดชื่น แล้วลงมา “ ถอด” ต่อ ที่ถอดเสร็จแล้วก็จะเตรียมสรุปภาพรวมของข้อมูล เพราะช่วงเวลาอันน่าตื่นเต้นต่อไปนี้ สำคัญมาก คือเป็นการ “ ต่อข้อมูล” กัน โดยอาจารย์จะให้แต่ละกลุ่ม นำเสนอสิ่งที่ได้ไปพบเจอมา ว่าได้เนื้อหาเป็นอย่างไร นำมาเขียน Mind Map ให้เพื่อนกลุ่มอื่นได้เห็น และจึงหารือร่วมกันว่ายังขาดตกบกพร่องอะไรกันไปบ้าง เพื่อจะได้ไปทำให้ดียิ่งขึ้น การต่อข้อมูลจะทำให้เราเห็นภาพทั้งหมด ว่าเป็นไปในทางใด ตอบ Topic /Probe Question ได้หรือยัง

 

                การลงพื้นที่เก็บข้อมูลนี้ จะใช้ทุกๆลีลาของการเก็บข้อมูลในงานวิจัยเชิงคุณภาพ คือทั้งสัมภาษณ์ สังเกตอย่างมี/ไม่มีส่วนร่วม การสืบค้นเรื่องราวจากเอกสาร ข่าวสาร แม้กระทั่งแอบไปยืนดูป้ายประกาศต่างๆ ของ อบต. ไปดูๆ บอร์ด ดูแม้กระทั่งในห้องน้ำชาย/หญิงที่ อบต. / สำนักงาน / โรงเรียน / ศูนย์เด็กเล็ก ที่ได้ส่งทีมนักวิจัยไปเก็บข้อมูล ... ไม่ได้ไปจับผิดอะไรนะ แต่... ก็แค่ไปดูๆน่ะ 555 มีน้องคนหนึ่งถามว่าดูไปทำไมล่ะพี่ ก็ไม่มีอะไรครับ สวยดีป่าว สะอาดมั้ย ชำรุดหรือไม่ ฯลฯ บ่งบอกถึงคุณภาพชีวิตโดยรวมเชียวนะเออ

 

               เมื่อได้ข้อมูลมาเพียงพอแล้ว อาจารย์จะเดินๆมาดู แล้วถามว่า ไง ข้อมูลอิ่มตัวแล้วหรือยัง ..... ข้อมูลน่ะไม่ทราบหรอกครับว่าอิ่มตัวหรือยัง แต่คนทำข้อมูลเนี่ย อิ่มจนจะจุกตายแล้วจารย์ ถอดเทปยังไม่เสร็จ ต้องมาสรุปภาพรวมของข้อมูล แล้วต้องรีบไปถอดเทปให้เสร็จ แล้วพิมพ์ๆๆๆๆๆ โอ๊ยยยย ถ้าถามถึงเวลาที่ใช้ในการทำเหรอครับ 5555 สิงห์นอนดึกบอกไม่เป็นไร แต่แมวนอนหัวค่ำบอก ตายสถานเดียวจ้ะ 555 ก็บางคนน่ะ เกิดมาไม่เคยต้องถอดเทป ไม่เคยต้องพิมพ์งานเอง (ใช้แต่คนอื่นทำแหละ) คราวนี้เก่งหมดทุกอย่างเลย เท่าที่เห็นมานะ ไม่เป็น ๆ มานี่เป็นหมดเลย ไม่ใช่แค่เป็นนะเออ เก่งทุกอย่างเชียวละ ก็ไม่รู้จะไปใช้ให้ใครทำนี่นา เพราะแต่ละคนมีภาระงานของตัวเองหมดทั้งกลุ่ม แถมบรรดาผู้ช่วยเหลือทั้งหลาย ก็ไม่ได้มาด้วย อยู่ห่างไกลอีกตะหาก ( เพราเรานำมาเก็บตัวที่โรงแรมในจังหวัดสตูล) ดังนั้นจึงต้องทำ ทำ และก็ต้องทำซะโดยดี

 

                ความสนุกสนานกลับมาอีกครั้งเมื่อทุกกลุ่ม ทุกคน จัดทำข้อมูลของตัวเองแล้วเสร็จ เอามาต่อข้อมูลกัน และกำหนดชื่อไฟล์ข้อมูลแต่ละไฟล์ ซึ่งในรุ่น 4 นี่ มีการตั้งชื่อข้อมูลแบบฮาๆ และได้สาระเป็นอย่างยิ่ง อาทิเช่น TBD นี่หลายคนทางใต้ ก็ อ๋อ ..... โต๊ะบิแด / อ่ะ PYB ... เอ๊า ก็ผู้ใหญ่บ้านไง (ฮา......) แล้วเนี่ย ....  ให้ทาย ๆ .... ASM น่ะ กลุ่มไหนเอ่ย   

 

                เมื่อจัดการกับข้อมูลแล้ว ก็ถึงวันเวลาที่แยกย้ายกลับบ้านพอดี มีการบ้านฝากไปคือเมื่อถึงเวลานี้แล้วนักวิจัยควรจะต้องกลับไปเก็บข้อมูลของ ตัวเอง ตามโครงร่างที่ทำไว้ได้แล้ว เพราะกำลังฮอตๆ จากสิ่งที่ได้ไปพบเห็นมา จึงน่าจะนำกลับไปใช้เลย ไม่งั้นจะลืม ด้วยภาระงานที่มีรออยู่ ที่เห็นมาคือเก็บข้อมูลกลุ่มแล้วกลับไปก็ยังจัดการกับข้อมูลของกลุ่มไม่ เสร็จ ถึงเวลานัดเจอกันคราวหน้า อ้าว ข้อมูลของตัวเองก็ยังไม่ได้เก็บเลย มาคุยกันในหมู่เพื่อนๆ เลยไม่รู้จะคุยเรื่องอะไร นั่งเงียบเหงาซึมเซาอยู่คนเดียว เราเห็นก็เลยคุยด้วย เลยรู้มาว่าเพื่อนๆเฮฮากันเวลาไปเก็บข้อมูลเจออะไรกันมา ไม่ได้เก็บ ก็เลยไม่รู้จะคุยอะไร

 

                ครั้งที่สามของรุ่น 4 ครั้งนี้จัดในสถานที่โอ่อ่าหรูหราเลยเชียวละ “ รัชมังคลา พาวิลเลี่ยน” ริมหาดสมิหลา จ.สงขลา สถานที่นี้มีห้องประชุมขนาดใหญ่ ทำให้ตั้งโต๊ะได้ และปูผ้ากลางห้องได้พร้อมกัน ใครเดินผ่านห้องประชุมนี้ หากไม่รู้จักผู้เข้าอบรมกลุ่มนี้มาก่อน ก็คงนึกว่าที่นี่มีการประชุมเชิงปฏิบัติการด้านคอมพิวเตอร์แหงๆเลย เพราะโต๊ะที่รายล้อมเป็นรูปตัว U นั้น เต็มไปด้วย Notebook เกือบ 30 เครื่อง แต่ละคนก็จะจับคู่ ดูๆ อ่านๆจิ้มๆ อย่างตั้งใจ เพราะในครั้งนี้เราจะได้เรียนรู้การใช้โปรแกรมง่ายๆ เช่น MS Word / MS Excel ที่มีอยู่ในเครื่องคอมพิวเตอร์ทุกเครื่อง เอามาทำสิ่งที่ยากๆ คือการประมวลผลข้อมูลที่ไปเก็บมา เพื่อนำมาวิเคราะห์ แปรผล และสรุปผล เพื่อนำไปใช้ต่อไป

 

                กรรมวิธีในรุ่น 4 นี่จะต่างจากรุ่น 3 คือในรุ่น 3 นี่จะพิมพ์ข้อมูลลงใน Excel โดยตรง แล้วนำมาวิเคราะห์ ประมวลผลเลย อาจารย์บอกว่าข้อมูลหายไปหลายตอน บางครั้งก็เป็นท่อนๆ ดูไม่กลมกลืนและต่อเนื่อง เพราะเวลาที่เราจัดการข้อมูลและต่อข้อมูลกัน มีการทำไฟล์หายมั่ง คัดบรรทัดหลายบรรทัดออกไปโดยไม่ได้ตั้งใจมั่ง ผนวกข้อความโดยไม่ทราบมั่ง ฯลฯ แล้วที่สำคัญคือพอทำไปแล้ว ไม่มีเอกสารหรือข้อมูลหลักฐานเปรียบเทียบ ในรุ่น 4 นี่อาจารย์ก็เลยใช้ “ แบบใหม่” คือให้พิมพ์ข้อมูลทั้งหมดลงใน MS Word แล้วค่อยมาถ่ายโอนเข้าสู่ MS Excel ทำให้สำเนาต้นฉบับยังอยู่ และสามารถอ่านเป็นเรื่องราวเหมือนกับเราอ่านนิยาย – บทความ เกิดความต่อเนื่องและมองเห็นภาพรวมของข้อมูลชัดเจน และผู้ที่มีบทบาทสำคัญยิ่ง คือ พี่สุพัฒน์ เพราะตลอดปีที่ผ่านมา ตั้งแต่รุ่น 3 แล้ว พี่สุพัฒน์จะต้องเขียน เรียบเรียง รวบรวม กลยุทธการใช้โปรแกรมสองโปรแกรมนี้ให้เกิดผลมากที่สุด (ติดตามอ่านได้ใน “ การจัดการข้อมูล ในการวิจัยเชิงคุณภาพ” – ตำราเล่มแรกในไทย ที่แสดงกลวิธีการใช้โปรแกรมธรรมดาๆ ให้จัดการกับเรื่องที่ไม่ธรรมดา ได้อย่างดียิ่ง)

 

                ในรุ่น 4 นี้ จึงโชคดีที่ได้ใช้ “ ของดี” ที่พัฒนาและตอบสนองความต้องการได้อย่างครบถ้วน ในการจัดการข้อมูล ซึ่งเมื่อตำรานี้เผยแพร่ออกไป คิวพี่สุพัฒน์คงจะไม่ว่างตลอดปีแน่นอน ( ฮา.....)

 

                การจัดการกับข้อมูลนั้น มีหลักการง่ายๆ คือ เอาที่พิมพ์มาอย่างร้อยเรียงใน MS Word นั้น มาทำการจัดกลุ่ม หมวดหมู่ของข้อมูล เพื่อให้มองเห็นเป็นภาพรวมของข้อมูลทั้งหมดที่ไปทำการเก็บข้อมูลมา ทั้งการสัมภาษณ์ (IDI และ FGD) การสังเกต ภาพรวมของข้อมูล ความเห็นที่มีต่อข้อมูล เมื่อนำมากรองและจัดหมวดหมู่โดยใช้ MS Excel แล้วก็จะนำไปสู่การหยิบหมวดหมู่แต่ละหมวดหมู่มาวิเคราะห์และอภิปรายผลต่อไป

 

                ความสนุกสนานปนเนื้อหาสาระก็อยู่ตรงที่การแปลงข้อมูลจาก MS Word ไป MS Excel นี่แหละ เพราะเรียนรู้ไป มึนกันไป ต้องซ้ำหลายๆรอบ ก็ยังมึนๆอยู่ แต่ก็ เออ ออกมาใช้ได้นี่ ได้ตรงตามความมุ่งหมาย และที่เหนือสิ่งอื่นใด คือ เสร็จครบทุกคน ทุกเครื่อง Complete !!!!

ติดตามตอนที่ 5 ได้ครับ

 

เมื่อขาบู๊ฯ...... | ภาค 1 | ภาค 2 | ภาค 3 | ภาค 4 | ภาค 5 |